Sarı nöqtə xəstəliyi (Makulopatiya)

Sarı nöqtə xəstəliyi (Makulopatiya) nədir?

Sarı nöqtə xəstəliyi və ya makulopatiya — gözün tor qişasında yerləşən makula adlanan sahənin zədələnməsi nəticəsində mərkəzi görmənin tədricən zəifləməsi ilə xarakterizə olunan ciddi bir göz problemidir. Makula kiçik olsa da, insanın oxuma, yazma, üzləri tanıma, detalları görmə kimi əsas vizual funksiyalarını təmin edir. Sarı nöqtə xəstəliyi həm yaşla əlaqədar olaraq, həm də genetik, irsi, travmatik və metabolik səbəblərdən inkişaf edə bilər. Vaxtında diaqnoz qoyulmadıqda, görmə itkisi geri dönüşü olmayan mərhələyə keçə bilər.

Sarı nöqtə xəstəliyinin əsas əlamətləri və necə başlayır?

Makulopatiyanın ilkin əlamətləri çox vaxt nəzərə çarpmır, lakin xəstəlik irəlilədikcə insan mərkəzi görmədə bulanıqlıq, əyri xətlər, obyektlərin deformasiya olunması, rənglərin solğun görünməsi və oxu zamanı hərflərin itməsini hiss edə bilər. Xəstələr çox vaxt üzü tanımaqda çətinlik çəkir, işıq mənbələrinə qarşı həssaslıq artır, bəzən də görüş dairəsinin ortasında qaranlıq bir ləkə yaranır. Bu simptomların tədricən yaranması xəstəliyin başlanğıcda xəstə tərəfindən gec fərq edilməsinə səbəb ola bilər və bu da vaxtında müalicəni gecikdirir.

Sarı nöqtə xəstəliyinin yaranma səbəbləri və risk faktorları

Makulopatiyanın yaranmasına bir çox faktor təsir edir. Ən geniş yayılmış səbəb yaşlanmadır — xüsusilə 50 yaşdan sonra risk əhəmiyyətli dərəcədə artır. Genetik meyillilik, siqaret çəkmək, qidalanma pozuntuları, ürək-damar xəstəlikləri, yüksək xolesterin, günəş şüalarına uzunmüddətli məruz qalma və şəkərli diabet kimi xəstəliklər də risk yaradır. Bəzi peşələrdə güclü işıq və ya UV şüalanmasına davamlı məruz qalmaq da makulanın strukturuna zərər verə bilər. Risk qrupunda olan insanların mütəmadi göz müayinələrindən keçməsi xüsusilə vacibdir.

Xəstəliyin diaqnostikası və müasir müalicə üsulları

Sarı nöqtə xəstəliyinin diaqnostikası üçün oftalmoloqlar göz dibi müayinəsi, optik koherens tomoqrafiya (OKT), flüoressent angioqrafiya və tor qişanın vəziyyətini qiymətləndirmək üçün xüsusi testlərdən istifadə edirlər. Müalicə xəstəliyin növündən asılı olaraq dəyişir: quru formada vitamin-mineral kompleksləri, retina qoruyucu terapiyalar təyin oluna bilər, yaş formada isə göz içinə anti-VEGF inyeksiyaları xəstəliyin irəliləməsini əhəmiyyətli dərəcədə ləngidir. Müasir lazer prosedurları və fotodinamik terapiya da seçilmiş hallarda effektivdir.

Görməni qoruma yolları və profilaktik tədbirlər

Makulopatiyanın qarşısını tam almaq mümkün olmasa da, riskləri azaltmaq üçün düzgün həyat tərzi mühüm rol oynayır. Siqaretdən uzaq durmaq, omeqa-3 ilə zəngin qidalanma, yaşıl yarpaqlı tərəvəzlərin qəbulu, günəş altında UV filtri olan eynək taxmaq, şəkər və xolesterin səviyyəsini nəzarətdə saxlamaq tövsiyə olunur. Kompüter və telefonlardan uzun müddət istifadə edənlər vaxtaşırı göz istirahəti etməli, işıqlandırma düzgün tənzimlənməlidir. Göz müayinələrini ildə ən azı bir dəfə etmək — xəstəliyin erkən aşkarlanmasının ən təsirli yoludur.

Paksimetriya

Paksimetriya — korneanın qalınlığını ölçən müayinə üsuludur. Bu məlumat göz təzyiqinin dəqiq dəyərləndirilməsi və lazer əməliyyatına hazırlıq üçün çox vacibdir.

Nəyə lazımdır?

• Qlaukoma diaqnozunda.

• Keratokonus xəstəliyinin aşkarlanmasında.

• Refraktiv əməliyyata hazırlıqda.

Üstünlükləri:

• Sadə, sürətli və ağrısızdır.

• Yüksək dəqiqliklə nəticə verir.

Təmas­sız tonometriya

Təmas­sız tonometriya — göz daxili təzyiqi ölçmək üçün istifadə edilən müasir üsuldur. Ənənəvi tonometriyadan fərqli olaraq, gözü heç nəyə toxundurmadan aparılır.

Necə işləyir?
Cihaz gözdə qısa hava axını yaradır və korneanın reaksiyasına əsasən göz təzyiqini ölçür.

Üstünlükləri:

• Tam ağrısız.

• Dezinfeksiya tələb etmir.

• Qlaukomanın erkən diaqnozu üçün ideal üsuldur.

Göz angioqrafiyası

Angioqrafiya — tor qişa damarlarının vəziyyətini öyrənmək üçün aparılan xüsusi müayinədir. Prosedur zamanı damar daxilinə kontrast maddə yeridilir və xüsusi kamera ilə gözün şəkilləri çəkilir.

Nəyə görə aparılır?

• Diabetik retinopatiyanın aşkarlanması.

• Sarı nöqtə xəstəliyi.

• Retina damarlarının tıxanması və qanaxmalar.

Üstünlükləri:

• Görmənin pisləşməsinin səbəbini dəqiq müəyyən edir.

• Müalicə planının düzgün seçilməsinə kömək edir.

Retina dekolmanı

Retina dekolmanı — gözün tor qişasının alt qatından ayrılmasıdır. Bu çox təhlükəli vəziyyətdir və vaxtında müalicə edilməsə, görmə itkisinə səbəb ola bilər.

Əlamətlər:

• Göz qarşısında işıq çaxmaları.

• Uçuşan qara nöqtələr.

• Görmə sahəsində “pərdə” hissi.

Səbəblər:

• Yüksək miopiya.

• Travma.

• Qlaukoma və ya diabetik retinopatiya.

Müalicə:
Yeganə müalicə üsulu cərrahi müdaxilə və ya lazer koqülasyasıdır. Erkən diaqnoz görməni qorumaqda əsas rol oynayır.

Əməliyyatsız göz ətrafı estetik – Plexr

Plexr texnologiyası — əməliyyatsız göz qapağı gərmə və dəri estetik prosedurudur. Ənənəvi blefaroplastikadan fərqli olaraq, burada kəsik və tikiş olmur.

Necə işləyir?
Plazma enerjisi ilə dəriyə təsir göstərilir, artıq dəri yığılır və daha gərgin görünüş alınır.

Üstünlükləri:

• Əməliyyatsız, ağrısız.

• Reabilitasiya dövrü çox qısadır.

• İzi qalmır.

• Təkrar oluna bilər.

Nəticə:
Plexr göz qapaqlarındakı sallanma və xırda qırışlardan əziyyət çəkənlər üçün ən yaxşı çıxış yoludur.

Excimer lazer müalicəsi

Excimer lazer müalicəsi — miopiya, hipermetropiya və astiqmatizmin korreksiyası üçün ən müasir üsullardan biridir. Bu texnologiya milyonlarla insana eynəksiz və linzasız həyat imkanı verib.

Prosedurun mahiyyəti:
Lazer şüası korneanın səthini dəqiq şəkildə formalaşdırır və işığın tor qişaya düzgün düşməsini təmin edir. Bu dəyişiklik sayəsində görmə bərpa olunur.

Üstünlükləri:

• Tamamilə ağrısızdır.

• Cəmi 10-15 dəqiqə çəkir.

• Görmə adətən ertəsi gün bərpa olunur.

• Uzunmüddətli və stabil nəticə verir.

Əks göstərişlər:

• Retina xəstəlikləri.

• Çox nazik kornea.

• Hamiləlik dövrü.

Nəticə:
Excimer lazer əməliyyatı pasiyentlərə eynəkdən asılı olmadan daha aydın görmə imkanı yaradır.

Katarakt müalicəsi

Katarakt — görmənin zəifləməsinə səbəb olan ən geniş yayılmış göz xəstəliklərindən biridir. Bu zaman gözün şəffaf təbii linzası (büllur) bulanıqlaşır və nəticədə insan ətrafı sanki dumanın içindən görür.

Əsas səbəblər və risk faktorları

• Yaşlanma (60 yaşdan yuxarı şəxslərdə daha çox rast gəlinir).

• Göz travmaları, iltihabi xəstəliklər.

• Şəkərli diabet və maddələr mübadiləsi pozğunluqları.

• Uzunmüddətli kortikosteroid istifadəsi.

• Siqaret və zərərli günəş şüaları.

Əlamətlər

• Görmənin tədricən zəifləməsi.

• Göz önündə duman, işıq ətrafında halqalar.

• Gecə görməsinin pisləşməsi.

• Oxumaqda çətinlik.

Müalicə üsulları

Kataraktın dərmanla müalicəsi yoxdur. Yeganə effektiv yol — cərrahi əməliyyatdır. Bu əməliyyat zamanı bulanmış büllur çıxarılır və onun yerinə süni şəffaf göz daxili linza yerləşdirilir. Əməliyyat qısa çəkir, ağrısızdır və pasiyent adətən ertəsi gün normal həyatına qayıda bilir.